PAPER ID:IJIM/V.4(VIII)/43-52/7

AUTHOR: ਡਾ. ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ (Dr. Kuldeep Singh)

TITLE :ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਬਾਣੀ : ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰੋਕਾਰ (Bhagat Kabir Bani: Vichardhara Ate Sarokar)

ABSTRACT: ਪ੍ਰਸਤੁਤ  ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪ੍ਰਭੂ (ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਰਾਬਰੀ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਛੂਤ-ਛਾਤ, ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਦਾ ਤਿੱਖਾ ਖੰਡਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ-ਪੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕੇਵਲ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਡਲ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ, ਅਤੇ ਮਾਨਵਵਾਦ ਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

KEYWORDS: ਭਗਤ ਕਬੀਰ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ, ਨਿਰਗੁਣ ਭਗਤੀ, ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ, ਮਾਨਵਵਾਦ।

Click here to download Fulltext

Click here to download Certificate